“””

بررسی کوتاه در بحث

کمپوست

مقدمه:

چند دهه‌اي است كه با رخدادهاي بزرگ فرآيندهاي صنعتي در پهنة گيتي زباله‌ها نيز به همراه آلودگي‌هاي روزافزون خاك، آب و هوا زنجيرة زيست محيطي و زيستگاه آدميان را به سختي با تهديد ناخواسته‌اي روبرو نموده است. در زمينة مبارزه با چنين مشكل فراگيري مراكز پژوهشي و اجرايي تلاش و كوشش پيگيري را در رويارويي و مبارزه آغاز كرده‌اند.

با افزايش فزاينده جمعيت و روند رو به گسترش شهرنشيني، روزانه بر مقدار زباله توليد شده به وسيله انسان افزوده مي‌شود. بطوريكه بعد از تامين مواد غذايي، زباله و دفع آن يكي از مسايل عمده بشر به شمار مي‌آيد.

::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::

بقیه در ادامه مطلب

کلیک کنید

--->

Şevket şan ve şeref ve haysiyeti ve Azerbaycan "Merhaba U duyuyorum
Ali Rıza Farajzadeh / tork Avghlv

Ülkem gurur "ve Fkhryym Kttym olsun

Azerbaycan yarısı "Benim tedavinin ağrı."

=
Klorofil Enstitüsü girişimi Urmiye /
Organik gübre üreticisi
Kimya / Organik / biyolojik / mineral
Ilgili Era teknoloji / bilgi transferi
Araştırma Pzhrvh / 17 yıl
Toplumlarda Bilimsel Araştırma
Küresel pazarlarda varlığını
Ali Rıza Farajzadeh
/ Biyoteknoloji Kano
=
www.newfarmeurmia.wordpress.com
www.newfarme.blogfa.com
.
Hoşgeldiniz. "
Daha sonra kullanmak için lütfen bize ulaşın.
('Bu sayfada sağ tıklayın kopyasını kötüye yasaktır.'
Hoşgeldiniz.
Daha indirmek "için
Lütfen bize ulaşın. Baaymyl
Veya bizi arayın. 00989147122003

> Sabzine_ebtekar@yahoo.com~~V


Mümkün iletişim güçlükleri için bize ulaşın
Sky ile video ve ses

www.skpe.com
www.oovoo.com
. İndirme ve İdi koyarak
Ve çağrı tayin edilmesi halinde temin edilecektir.
Ben İdi "
sabzine_ebtekar@yahoo.com~~V
====

Klorofil Enstitüsü girişimi Urmiye /
Organik gübre üreticisi
Kimya / Organik / biyolojik / mineral
Ilgili Era teknoloji / bilgi transferi
Araştırma Pzhrvh / 17 yıl
Toplumlarda Bilimsel Araştırma
Küresel pazarlarda varlığını
Ali Rıza Farajzadeh
/ Biyoteknoloji Kano

ادامه ۱ یک....<<>>

در توليد اين تعاوني ميزان کرم لازم براي اين تعاوني با فرض ظرفيت شروع روزانه 1 تن ورودي 50کيلوگرم کرم محاسبه شده است. به تدريج و با افزايش ظرفيت ورودي واحد توليدي کرمها نيز تکثير مي­شوند و به حجم مورد نياز خواهند رسيد.

در حال حاضر قميت هر کيلوگرم کرم خالص (بدون مخلوط کود) 40.000 تومان مي­باشد.

8. آماده سازي فضولات

فضولات حيواني بايد مدتي در فضاي باز بمانند تا فعاليت گازي آنها تخليه شود. البته با عادت دادن کرمها و با تجربه زياد مي­توان فضولات حيواني را مستقيما از دامداري به مزرعه توليد کود آورد و بلافاصله توليد کود کرمي را شروع كرد ولي اين کار مستلزم تجربه زياد است در غير اين صورت کرمها از بين خواهند رفت.

در مورد آماده سازي فضولات قبل از ورود کرم بايد گفت که کرمها به شدت نسبت به تغيير سريع حساسند و حتي ممکن است در اثر تغيير سريع از بين بروند. البته با تربيت تدريجي کرمها مي­توان آنها را طوري عادت داد که حتي بتوان فضولات حيواني را مستقيما از دامداري و بدون گذراندن مرحله از دست دادن فعاليت گازي فضولات آنها را وارد فرايند توليد ورمي کمپوست کرد. ولي در مورد افرادي که از تجربه کافي برخوردار نيستند بهتر است فضولات حيواني مدتي در محلي تلمبار شوند تا فعاليت آنها تخليه شود و سپس وارد فرايند توليد ورمي کمپوست شوند. ولي در مورد فضولات حيواني وقتي تلمبارهاي توليد کود تهيه شدند مي­توان بلافاصله کرمها را اضافه کرد.

9. استفاده از زباله هاي خانگي توسط توليدکنندگان روستايي

در مورد مواد اوليه زباله خانگي قبل از وارد کردن کرمها به پشته بايد مواد اوليه محل آماده سازي را بگذرانند و زباله­هاي مضر براي کرم تفکيک شوند. استفاده از زباله­هاي خانگي براي توليد ورمي کمپوست يک کار به مراتب کارشناسي­تر نسبت به استفاده از فضولات حيواني است. به همين دليل استفاده از فضولات حيواني براي اين تعاوني روستايي توصيه مي­شود. از آنجا که استفاده از زباله­هاي خانگي مستلزم تفکيک زباله و آگاهي از زباله­هاي مفيد و مضر براي کرم و رعايت جداسازي زباله­هاي مضر براي کرم­ها است استفاده از زباله خانگي به عنوان مواد اوليه مستلزم داشتن دانش و کارشناسي بيشتري است. از آنجا که استفاده از اين مواد اوليه و آماده سازي آن براي افراد روستايي ممکن است مشکل باشد استفاده از فضولات حيواني مخصوصا گاو براي واحدهاي روستايي بيشتر توصيه مي­شود. اين مواد اوليه در دامداري­ها به فراواني يافت مي­شود و از آنجا که هزينه حمل و نقل براي اين فعاليت توليدي به شدت زيان آور است و مقرون به صرفه نمي­باشد راه­اندازي اين فعاليت در مجاورت دامداري­ها توصيه مي­شود تا هزينه­هاي حمل و نقل به حداقل برسد.

10. بهترين ماده اوليه

بهترين ماده اوليه براي توليد کود ورمي کمپوست در روستاها فضولات حيواني است که از طريق دامداري­ها يا منازل روستايي مي­توان تهيه کرد.

استفاده از زباله­هاي خانگي در مورد افراد روستايي که از تجربه و کارشناسي لازم براي تفکيک زباله­هاي مضر براي کرم و آماده سازي آن براي کرم برخوردار نيستند توصيه نمي­شود. البته در مراحل توسعه تعاوني مي­توان به تدريج از زباله­هاي خانگي بصورت کارشناسي شده استفاده کرد.

11. تامين شرايط مناسب براي کرمها

دماي لازم براي ادامه حيات کرم بسيار مهم است و در صورت بالا رفتن دما از حد تحمل کرم، کرمها از بين خواهند رفت.

در صورت بالا رفتن دماي هوا در زمين توليد کود مي­توان با تغيير دادن حجم تلمبارها دماي داخل آن که محيط زندگي کرمها است را کنترل کرد. مثلا در زمستان که هوا سرد مي­شود مي توان از تلمبارهاي با ارتفاع و حجم بيشتر استفاده نمود که گرماي توليدي در آن در اثر فعاليتهاي گازي بيشتر مي­باشد.

12. حجم مناسب پشته­ها

حجم مناسب تلمبارهاي پشته­اي براي توليد کود ورمي مناسب­ترين حجم شامل ارتفاع 20 سانتيمتر تا نيم متر و عرض 1 تا 1.5 متر است و طول آن مهم نيست و بستگي به ابعاد زمين دارد.

13. تامين رطوبت مناسب

در مورد ميزان رطوبت لازم براي کرم­ها بايد هميشه رطوبت در حدود %70 حفظ شود و محيطي شبيه هواي شرجي شمال براي کرمها وجود داشته باشد.

14. آب رساني

روش مناسب براي آب رساني به تلمبارها استفاده از شلنگ نرم پلي اتيلن شماره 16 مشکي و نصب آب پاش در سر آن و قرار دادن آن روي تلمبارها است و جابجا کردن آن به تدريج به به طوري که رطوبت هر نقطه هميشه در حد %70 حفظ شود و زمان بين آب دهي تجربي است و با توجه به ميزان رطوبت تعيين مي­شود. ولي هر نقطه بايد حداقل هفته­اي 2 بار آب داده شود.

15. تکتير کرمها

در مورد ميزان رشد و تکثير کرمها اين امر تا حد زيادي بستگي به شرايط زندگي کرمها دارد بصورتي که ممکن است 50 کيلوگرم کرم بعد از گذشت يک سال همان 50 کيلوگرم باقي بماند به دليل تلفات زياد کرمها يا اينکه ممکن است 50 کيلوگرم به چند برابر تبديل شود و اين بستگي به محيط و تغذيه کرمها دارد. هر کرم پس از 3ماه مي­تواند به 36 کرم و 34 تخم تبديل شود که هر تخم حاوي 4 کرم است.

جدول تعداد و مدت رشد كرم‌هاي خاكي

طبق بررسي‌هاي بعمل آمده وزن و تراكم جمعيت كرم‌هاي خاكي در توليد مثل آنها تأثير بسزايي دارد.

بطوريكه مشاهده مي‌شود اگر جمعيت كرم‌هاي خاكي زياد باشد در سنين 32-25 هفتگي توليد مثل متوقف مي‌شود در صورتيكه اگر همين كرم‌هاي خاكي داراي تراكم پايين‌تري باشند توليد مثل آنها تا حدود 44 تا 45 هفتگي نيز ادامه خواهد داشت همچنين رژيم‌هاي غذايي گوناگون نيز در قدرت بقاي پيله‌ها (Cocoons) در هر دوره زاد و ولد تأثير فراواني بجا مي‌گذارد.

16. محافظت کرمها در مقابل پرندگان

در مورد محافظ کرم در برابر حيوانات و پرندگان کرم­خوار اين مساله چندان مهم نيست و در مقابل تعداد بسيار زياد کرمها قابل اعتنا نيست و تعداد پرندگاني که در زمين وجود دارند کم است. ولي اگر مرغ در زمين باشد در آنصورت تعداد قابل توجهي از کرمها را مي­خورد. کما اينکه کرمها نورگريز هستند و در سطح نيستد که به راحتي توسط پرندگان خورده شوند.

17. سقف براي مزرعه

در مورد سقف محافظ در برابر باران اين کار در روشي که از زمين مسطح استفاده مي­شود لزومي ندارد چون در بدترين حالت که حتي 20 سانتيمتر باران کف زمين جمع شود چون ارتفاع تلمبار تا نيم متر است کرم­ها خود را به بالا مي­کشند و از خطر از بين رفتن خود را نجات مي­دهند و پس از باران دوباره به پايين تلمبار مي­روند. ولي در کل باران چندان مساله ساز نخواهد بود و نيازي به هيچ گونه سقف نيست.

18. هزينه حمل و نقل

با توجه به اينکه هزينه حمل و نقل در اين نوع فعاليت با توجه به قيمت فضولات و زباله مصرفي مقرون به صرفه نيست حتي­الامکان بايد در اجراي اين طرح، زمين مورد نظر در محلي انتخاب شود که هزينه­هاي حمل و نقل به حداقل برسد. براي اين منظور بهتر است زمين اين تعاوني در مجاورت يک دامداري يا يک مرکز توليد فضولات حيواني قرار داشته باشد. اگر بتوان در نزديکي مجتمع­هاي دامداري که چندين دامداري در کنار هم فعاليت مي­کنند اين واحد راه­اندازي شود دسترسي به مواد اوليه بسيار آسان و با هزينه حمل و نقل حداقل انجام خواهد شد که در سود دهي طرح تاثير زيادي خواهد داشت. بسته بندي کود نيز بهتر است در تعاوني انجام شود تا هزينه حمل و نقل کاهش يابد.

19. ظرفيت توليد

در ابتداي راه اندازي تعاوني لازم نيست که با تمام ظرفيت توليد صورت گيرد و بهتر است به تدريج و در عرض 4 تا 5 ماه توليد را بيشتر کرد تا به ظرفيت 6 تن ورودي در روز رسيد.

3-4-3-6- ساير محيط‌هاي كشت

از نظر اقتصادي كشت و پرورش كرم خاكي وقتي مقرون به صرفه است كه بتوان از موادي كه داراي هيچگونه هزينه‌اي نباشند استفاده كرد. مثل زباله رستوران‌ها يا آشپزخانه‌ها، قسمت دورريختني سبزيجات يا زباله‌هاي اماكن عمومي، مواد زائد كارخانه‌هاي تهيه مواد غذايي (كارخانه‌هاي آردسازي، كارخانه‌هاي روغن‌كشي سويا).

از هر يك از انواع خاكي كه با مواد آلي مخلوط شده باشند مي‌توان به عنوان محيط كشت و پرورش كرم خاكي استفاده نمود، هر چند كه در طريقه صنعتي پرورش از خاك استفاده نمي‌شود، بلكه از غذاهاي تخمير شده هوموسي كه كرم‌ها بتوانند در آن زندگي بكنند استفاده مي‌گردد. در اين طريقه كرمها به صورت ساده‌تري جمع‌آوري شده وتميزتر و شفاف‌تر مي‌باشند.

مـركز تهيه كرم خاكي در فيليپين توصيه مي‌كند كه بهترين تركيب غذائي براي كرم خاكي، مخلوطي از %55 خاك اره، %35 پوسته برنج، و %10 سبوس برنج مي‌باشد. اين مخلوط بايد به مدت 3 هفته تخمير شود تا حرارت آن بين 5/15 تا 20 درجه سانتي‌گراد برسد. پس از تخمير كافي (هنگامي كه با فرو بردن انگشت به داخل توده گرماي زيادي احساس نشود) اين محيط آماده كشت كرم خاكي مي‌باشد.

كرم خاكي قادر است كه هر نوع مدفوع و كود دامي را به كمپوست بسيار غني تبديل نمايد، در شرايطي كه كود دام‌هايي نظير اسب و طيور و ساير حيوانات اهلي براي دامدار مسئله‌ساز است پرورش كرم خاكي مي‌تواند راه‌گشا باشد. چرا كه اين نوع كود به خاطر تركيبات اسيدي زيادي كه دارد در مزارع به مقدار زياد قابل استفاده نيست. به هر حال دامدار مي‌تواند كرم خاكي را پرورش داده و كمپوست حاصله از آنرا براي مزرعه خويش استفاده نموده و يا آن را بفروش برساند. همچنين از توليد مازاد خود كرم نيز براي تغذيه آبزيان يا طيور به خوبي مي‌تواند استفاده نمايد.

3ـ5ـ برداشت کرم خاکي

يک روش پيچيده برداشت کرم اين است که خاک موجود در جعبه­ها را در يک ظرف فلزي بريزيم، سپس از بالا به سطح خاک نور بتابانيم و حرارت بدهيم ( دما نبايد بيش از 25 تا 29 درجه باشد زيرا تخم­ها را از بين مي‌برد) و از طرف ديگر زير ظرف را سرد کنيم. از آنجا که کرم‌ها از نور و گرماي زياد فراري هستند به سمت ته ظرف آهني مي‌روند. خاک‌رويي را بر مي‌داريم و کرم­ها را که در ته ظرف جمع شده‌اند را جدا مي‌کنيم. اين کار را چند بار با خاک هر جعبه تکرار مي‌کنيم تا مطمئن شويم که بيشتر کرم‌ها را گرفته‌ايم.

روش دوم اين است که آستين‌ها را بالا زده و از الک براي جدا کردن کرم از خاک استفاده کنيم، به همين سادگي.

نکته بسيار مهم در اين قسمت اين است که خاک اضافه را نبايد دور ريخت زيرا پر از تخم و نوزاد کرم خاکي است و بهترين بستر براي شروع پرورش دوباره است!

3ـ6ـ مقياس پرورش

پرورش دهندگان كرم خاكي روش‌هاي متفاوتي را براي توليد اتخاذ كرده‌اند كه از فنّاوري‌هاي بسيار ساده در مقياس كوچك و با نيروي انساني زياد تا روش‌هاي پيچيده ماشيني در مقياس گسترده و راكتورهاي جريان پيوسته متفاوت مي‌باشد. طراحي ابتدايي هر يك از اين سامانه‌ها مي‌بايد پرورش و توليد مثل كرم‌هاي خاكي را به حداكثر مطلوب و بازدهي برساند. براي نيل به اين هدف عوامل زيست محيطي مؤثر بر روي رشد و بقاي جمعيت آنها مي‌بايد مطالعه شود (1988، Edwards و 1988 Philips).

عوامل شيميايي و فيزيكي بستر، در توليد بهينه كرم‌هاي خاكي و يا كشت آنها مهم بوده و اغلب اين عوامل براي رسيدن به شرايط بهينه و ايجاد توازن لازم مي‌باشند. طراحي سامانه‌هاي كم عمق و مساحت زياد براي امكان‌پذير شدن شرايط هوازي بوده و در اين موارد بايد امكان تخليه را نيز رعايت نمود. بر طبق استانداردهاي وضـع شده، بسترها بايد عايق‌بندي شده واز نظر دما كنترل گردند تا به دماي مطلوب بتوان دست يافت.

پرورش كرم‌هاي خاكي در انواع و اقسام زائدات آلي از مدت‌ها پيش صورت مي‌گرفته است اما براي موفقيت آميز بودن عمليات در مقياس گسترده نياز به وجود زائداتي با تركيبي همگون مي‌باشد به خصوص فضولات دامي كه بخش جامد آن از مايع جدا شده باشد يك منبع ايده‌آل براي اينگونه فرآيندها است ولي بخش‌هاي جدا نشده، شرايط غير هوازي و نامناسبي را در بستر كرمها بوجود مي‌آورند و نمي‌توان از آنها استفاده نمود. اغلب فضولات حيواني كه به شكل توده‌اي درآمده‌اند بايد توسط دستگاه خرد شود و قبل از استفاده هموژنيزه و يكنواخت گردند (1986 Phillips ).

پرورش دهندگان كرم خاكي در فيليپين با دو سامانه كار مي‌كنند اول مصرف در گلدان‌هاي رسي سربسته تا يك تن زباله در روز، اين سامانه قابل انعطاف بوده به طوري كه يك خانواده روستايي مي‌تواند 100ـ10 گلدان نگهداري نموده و در هر گلدان 500 كرم قرار دهد و از هر تن زباله مرطوب حدود 200 كيلوگرم كرمي‌كمپوست خشك به دست مي‌آيد. دوم مصرف 10ـ1 تن و يا بيشتر زباله در روز است كه در بسترهاي چوبي يا خاكي قرار داده مي‌شود، اين سامانه به فنّاوري بالاتر، سطح زيادتر و همچنين كرم‌هاي بيشتري نياز دارد و لازم است براي جداسازي كرم‌ها از كمپوست از روش‌هاي مخصوص استفاده شود. در ژاپن از گودال‌هائي كه با ابعاد معيني تهيه مي‌شود. براي تهيه كرمي‌كمپوست استفاده مي‌نمايند. بهر حال در اين روش نيز بايد تهويه بنحو مطلوبي انجام پذيرد تا از ايجاد محيط بي‌هوازي جلوگيري گردد.

درايتاليا توليد كرمي‌كمپوست و پرورش كرم‌خاكي در بسترهايي بر روي سطح زمين با طول و عرض معيني صورت مي‌گيرد. در اين سامانه نيز درجه حرارت، رطوبت و تهويه بايد در حد مطلوب نگهداري شود.

در انگليس نيز جهت متداول كردن استفاده از كرم‌هاي خاكي براي تبديل زباله‌هاي خانگي به كود كمپوست تحقيقاتي در حال انجام مي‌باشد. در اين تحقيقات از سطل‌هايي كه در قسمت پائين آن متصل به شير آب جهت تخليه آب‌هاي اضافي است استفاده
مي‌شود. در سطح كف دو لايه شن و ماسه قرار دارد كه زباله‌ها بر روي اين لايه ريخته مي‌شود و سپس كرم‌هاي خاكي را به آن اضافه مي‌نمايند. بر روي سطح نيز سوراخ‌هايي جهت تبادل هوا در نظر گرفته شده است، بعبارت ديگر سعي شده كه يك اكوسامانه كوچك درون سطل بوجود آيد.

در اين ظرفها با توجه به اينكه فرآيند تجزيه منجر به تراوش مايعات مي‌شود در نتيجه ظرف مورد استفاده يا مي‌بايد سوراخ‌هاي خروجي داشته و يا لايه‌اي از شن كه حكم مخزن آب را داشته، دارا باشند. علاوه بر تحقيقات انجام شده، در حال حاضر كارخانه‌هاي متعددي در اين كشور وظيفه توليد بيوهوموس و پرورش كرم خاكي را به عهده دارند كه مواد اوليه آنها كود گاوي و زباله‌هاي شهري و خانگي مي‌باشد.

3ـ6ـ1ـ پرورش كرم‌هاي خاكي در مقياس كوچك

كرم‌هاي خاكي مي‌توانند تقريباً در هر محيطي عالي نگهداري شوند بعنوان مثال در ظروف شيشه‌اي آزمايشگاهي مشروط به اينكه بدون خلل و فرج باشند (زيرا مرطوب نگه‌داشتن محيط به اندازه كافي مشكل خواهد شد). در ضمن ظروف مزبور بايد به اندازه كافي بزرگ و اندازه آن متناسب با تعداد كرم‌ها در محيط كشت باشد در ظروف شيشه‌اي مقدار كافي از مواد غذايي ـ كه مي‌تواند يكي از مواد غذايي ذكر شده باشد ـ ريخته و سپس كرم‌هاي خاكي را به آن اضافه كنيم، درب ظروف را بوسيله توري بسته و آنها را در محيط قابل كنترل، تاريك و گرم نگهداري مي‌نمائيم و روزانه رطوبت و PH هر يك از ظرف‌ها را بررسي مي‌نمائيم تا در صورت لزوم تيمار لازم انجام گيرد.

در كشورهاي صنعتي سامانه‌هاي كوچكي طراحي شده است كه بتوان كرم‌هاي خاكي را در محيط‌هاي آپارتماني و يا در گوشه‌اي از حياط منازل آنها را نگهداري و مورد استفاده قرار گيرند. ظرفيت‌ سامانه‌هاي كوچك تا اندازه‌اي است كه مواد زائد يك خانواده را براحتي تبديل به ورمي‌كمپوست نمايد. ضمناً اين سامانه‌ها هيچگونه بو يا آلودگي ميكروبي براي خانواده ايجاد نمي‌كند.

شكل 14: برخي از انواع مورد استفاده در منازل

3ـ6ـ2ـ پرورش در مقياس نيمه صنعتي و توليد انبوه

براي افزايش توليد و بالا بردن بازده كار و همچنين مقرون به صرفه شدن پرورش كرم‌هاي خاكي 3 روش عمومي در دنيا متداول مي‌باشد. ضمناً بايد توجه داشت كه نوع مواد غذايي كرم‌ها نيز در اينجا بايد مورد توجه قرار داد:

الف ـ روش جعبه‌اي: شامل مجموعه‌اي از واحدهاي كوچك چوبي حاوي مواد غذايي است كه به سادگي قابل جابجا شدن مي‌باشد اين جعبه‌ها به ابعاد2/0 × 1 × 2 متر و يا2/0 × 8/0 × 5/0 متر مي‌توانند باشند. اين روش بيشتر براي جاهايي كه محدوديت زمين وجود دارد بكارگرفته مي‌شود. در مركز پرورش ماهي سد سنگر(شهيدبهشتي)از اين روش استفاده مي‌شود.

شكل 15: سامانه مورد استفاده در كارگاه شهيدبهشتي

ب- ظروف بزرگ صندوق مانند: اين ظروف صندوق مانند مي‌توانند چوبي ـ قابل حمل و يا غير قابل حمل ـ و يا بتوني و ثابت باشند همانطور كه در اشكال ديده مي‌شود، كه در اين روش مي‌توان از مواد زائد شهري و يا مواد گياهي زائد جهت تغذيه كرم‌هاي خاكي استفاده نمود. (شكل 16)

شكل 16: برخي از انواع سامانه‌هاي صندوق مانند

3ـ6ـ3ـ پرورش در مقياس بزرگ

در اين روش مواد زائد را به صورت پشته‌هايي بر روي زمين ريخته و سپس كرم‌هاي خاكي را به آن مي‌افزائيم. در اين روش شرايط زيستي كرم‌هاي خاكي را روزانه مورد بررسي قرار مي‌دهيم جهت حفظ كرم‌ها از آفات و دشمنان طبيعي روي آنها را با گوني مي‌پوشانيم. پس از مصرف شدن مواد زائد، بسترهاي جديدي در كنار بسترهاي قديمي مي‌ريزيم تا كرم‌ها بدرون بسترهاي جديد مهاجرت نمايند و پس از گذشت يك هفته بسترهاي قديمي قبل برداشت مي‌باشند. (شكل 17)

شكل 17

دركارخانه سوداك(Sovadac)در جنوب فرانسه با استفاده از روش كرمي‌كمپوست كه از سال1991به اجرا گذاشته شده‌است، سالانه علاوه بر درآمد بسيار زياد، كمك مفيدي نيز به حل مسائل زيست محيطي مي‌گردد.

اين كارخانه 20 تن مواد زائد خانگي را در روز فرآيند مي‌كند. بدين ترتيب كه پس از جداسازي فلزات، شيشه‌ها، پلاستيك‌ها، منسوجات، كاغذ و مقوا، باقي زائدات به طريق هوازي به كمپوست تبديل مي‌شود و دماي محيط كمپوست تا 70 درجه سانتي‌گراد نيز مي‌رسد و در نتيجه پاتوژن‌ها و ديگر موجودات آلي زيان‌آور آن از بين مي‌روند. پس از اين مراحل، زائدات براي پردازش بيشتر به 36 مخزن كه هر يك ظرفيت 15 تن را دارند، ارسال مي‌شوند، آنگاه يك تا 2000 ميليون كرم قرمز از نوع E.anderi به آن اضافه مي‌شود.(شكل 18)

شكل 18

مثال ديگري در اين زمينه شركت توسعه كود كمپوست كارناتاكا (Karnataka) مي‌باشد. اين شركت واقع در شهر بنگلور هندوستان بوده و براي توليد دويست تن كود كمپوست در روز طراحي شده است ولي عملاً فقط روزانه بين 90 تا 100 تن زباله (در حدود چهارده درصد كل زباله) روزانه تحويل اين شركت مي‌شود. (شكل 19)

شكل 19: سامانه جداساز بزرگ جهت استفاده در توليد صنعتي

در سامانه هندي براي تهيه يك تن مواد آلي (كود بيولوژيك كمپوست) در روز نيازمند هزار و پانصد متر مربع (m² 1500 فضا و 6 نفر كارگر مي‌باشند و با اين روش ساليانه در حدود 70 تن كرم خاكي توليد مي‌نمايند. در حال حاضر شركت توسعه كود كمپوست كارناتاكا از يك كشاورز هندي، هر تن كرمي‌كمپوست را به قيمت 1000 روپيه خريداري مي‌نمايد. كيسه‌هاي 50 كيلوگرمي كرمي‌كمپوست اين شركت كه جنبه صادراتي نيز دارد به قيمت 50 دلار در بازارهاي جهاني، طرفداران بسياري دارد.

در ظروف صندوق مانند بزرگ مانند تصوير روش ديگري است كه در امريكا بسيار متداول مي‌باشد و شركت‌هاي امريكايي اين روش را توصيه مي‌كنند (شكل 20).

شكل 20: سامانه توليد انبوه به روش بسته

3 ـ7ـ آفات كرم‌هاي خاكي

يكي از نكات مهم در امر تكثير و پرورش كرم‌هاي خاكي، دور نگهداشتن آنها از آفات و دشمنان طبيعي مي‌باشد. همانطور كه در تصوير 21 ديده مي‌شود از جمله دشمنان طبيعي كرم‌هاي خاكي مي‌توان به موارد ذيل اشاره نمود:

1ـ پرنده‌ها، 2ـ قورباغه، 3ـ مارمولك، 4ـ انواع هزارپا، 5ـ انواع جوندگان، مانند موش، موش خرما و ...، 6ـ عنكبوت‌ها، 7ـ حشرات بزرگ

يك پرورش دهنده پس از راه‌اندازي مزرعه پرورش كرم‌خاكي بايد به طور مرتب وضعيت كرم‌هاي خاكي و حضور يا عدم حضور دشمنان طبيعي آنها را بررسي نمايد و به محض مشاهده هر يك از آنها ترتيبي اتخاذ نمايد تا محيط پرورش دور از دسترس آنها قرار گيرد. به عنوان مثال با پوشاندن بسترهاي زميني و يا صندوق‌هاي چوبي ديگر پرندگان نمي‌توانند به كرم‌هاي خاكي دسترسي داشته باشند.

4ـ کاربردهاي مختلف کرم‌هاي خاکي

وقتي در باغچه‌اي و يا باغي مشغول كندوكاو هستيم در بين توده خاك به منافذي بر مي‌خوريم كه به شكل دالان‌هايي در زيرزمين حفر شده‌اند، اين دالان‌ها متعلق به موجوداتي هستند بنام كرم خاكي، البته اين موجودات نه در فرهنگ و آداب و رسوم سرزمين ما جايي دارند و نه از لحاظ علمي در مجامع كشورمان مطرح شده‌اند و بدين لحاظ نبايد بر كسي خرده گرفت كه چرا از موجودي به اين ارزشمندي چيزي نمي‌داند و يا به آن توجهي نمي‌كند. در اين فصل ما ابتدا خواص و كاربردهاي مختلف كرم خاكي را از قديم‌الايام و در كشورهاي گوناگون مورد بررسي قرار مي‌دهيم و سپس كاربردهاي امروزي كه براي كرم‌هاي خاكي به اثبات رسيده و مورد استفاده قرار مي‌گيرد بيان مي‌نمائيم تا شايد بتوان قدري، بيشتر اين موجود را بشناسانيم.

در زمان‌هاي گذشته مردم چين و ژاپن از پودر كرم خاكي در مصارف پزشكي استفاده مي‌كردند به خصوص در معالجه سر دردها و يا تب و لرزها و امروزه مشخص شده است كه در بدن كرم‌هاي خاكي ماده آلي بنام لمبروفرين (Lumbropherin) وجود دارد كه مي‌تواند درجه حرارت بدن انسان را پائين بياورد.

همچنين گزارشات بسياري از خورده شدن يا كاربرد آنها براي تسكين و يا معالجه بيماراني كه داراي سنگ كليه، يرقان، بواسير، سرما خوردگي و آبله مي‌باشند وجود دارد، خاكستر كرم خاكي براي دندان درد در جوامع ابتدايي هنوز كاربرد دارد و يا براي رشد موهاي سر بر روي سر ماليده مي‌شوند. كرم‌هاي خاكي براي معالجه مادراني كه توانايي بارداري و يا شيردادن به بچه‌هايشان را ندارند، خورانده مي‌شود. از اين گذشته گفته شده است كه ممكن است كرم‌هاي خاكي داراي مواد مؤثره جهت درمان روماتيسم باشند.

از كرم‌هاي خاكي جهت آزمايش حاملگي زنان نيز استفاده مي‌گردد، بدين ترتيب كه ادرار زن‌هاي مشكوك را به زير پوست كرم‌هاي نابالغ تزريق مي‌كنند و در صورت بارداري وقوع بلوغ جنسي از طريق ايجاد كمربند تناسلي سريعاً مشخص مي‌شود. اين روش آزمايش حاملگي تاكنون %90 صحت داشته است.

امروز كرم‌هاي خاكي را به سه منظور عمده پرورش مي‌دهند كه در ذيل شرح داده مي‌شوند:

4ـ1ـ كاربردهاي كشاورزي

يكي از مصارف عمده كرم‌هاي خاكي، توليد كرم به منظور افزودن آن به صورت توده زنده به خاك مي‌باشد. زيرا كرم‌هاي خاكي با حفر دالان‌هايي در زمين باعث مي‌شوند كه اولاً تبادلات هوا در زمين بهتر صورت گيرد و دوماً به دليل نفوذ آب در اين دالان‌ها باعث مي‌گردد كه زمين قادر به نگهداري آب براي مدت و ميزان بيشتري شود و سوماً مواد دفعي بدن كرم‌هاي خاكي خود كود بسيار مناسبي براي گياهان مي‌باشد و از طرف ديگر هنگامي كه اين كرم‌ها مي‌ميرند لاشه آنها نيز كود بسيار قوي براي رشد بيشتر گياهان هستند بر طبق آزمايشات مكرر و گزارش‌هائي كه بر روي فعاليت كرم خاكي منتشر گرديده است مشخص شده كه افزودن كرم خاكي به خاك در زمينه برداشت محصولات نتيجه بسيار چشمگيري داشته است به طوري كه محصول در مزرعه كاشت ذرت افزايش تا حدود %25، برنج %64، يولاف %3، سيب‌زميني %135 و نخود %300 در برداشته است. همچنين آزمايشات نشان داده‌اند كه ريشه گياهان در خاك بدنبال كانال‌هاي حفر شده توسط كرم‌هاي خاكي حركت كرده و رشد بهتري از خود نشان مي‌دهند و در باغ‌هاي ميوه سبب عقب افتادن زمان برگ ريزان مي‌شود.

به طور معمول خاك از نظر شيميايي غني از مواد معدني همانند كلسيم، پتاسيم، منگنز، و عناصر سنگين ديگر مي‌باشد، فعاليت كرم خاكي در داخل خاك كمك به خنثي كردن فعل و انفعالات اسيدي آن مي‌نمايد. مهمترين نتيجه عمل شيميايي فعاليت كرم خاكي در دسترس قرار دادن ازت براي ريشه گياه است در حقيقت نيتريفيكاسيون خاك در خلال افزايش، قابليت نگهداري هوا در بين ذرات خاك (ايجاد خلل و فرج) نيز صورت مي‌گيرد.

بر طبق بعضي از آزمايشاتي كه از طريق دپارتمان جنگلداري امريكا انجام گرفته درختاني كه در زمين‌هاي داراي كرم خاكي كاشته شده بودند، در سه سال اول كاشت رشدي برابر درختان هشت ساله مشابه كه در زمين‌‌هاي بدون كرم خاكي كاشته شده‌اند، داشته‌اند. نكته جالب توجه اينكه مقاومت در مقابل سرما و ريزش سنگين برف در مورد درختان نوع اول بمراتب بيشتر از درختان كاشته شده در خاك فاقد كرم خاكي است. به طور كلي اهميت كرم خاكي به دليل دو خصوصيت اصلي آنهاست كه عبارتند از:

1) نحوه تغذيه كرم‌هاي خاكي كه در تجزيه بازمانده‌هاي آلي نقش دارند. همچنانكه در روش تغذيه كرم‌هاي خاكي بيان شد، آنها با خرد كردن بازمانده‌هاي آلي و افزايش فعاليت ميكروبي و همچنين ترشح آنزيم‌هاي مختلف، موجبات تجزيه آنها را فراهم مي‌كنند. كرم‌هاي خاكي هم مواد گياهي تجزيه شده و هم خاك معدني را مي‌بلعند. شايد مهم‌ترين اثر كرم‌خاكي در خاك، ذره ذره كردن برگ‌ها و مخلوط كردن برگ‌هاي خرد شده و مواد گياهي ديگر با خاك باشد. در اكوسامانه‌هاي جنگلي انگليس بيش از %90 لاشبرگ‌هاي پائيزي جنگل‌هاي مخلوط راش و بلوط، توسط كرم‌هاي خاكي مصرف مي‌شود. ذكر اين نكته ضروري است كه كرم‌هاي خاكي در جريان انرژي اكوسامانه‌ها نقش مهمي ايفا نمي‌كنند مثلاً در حاليكه در برخي از اكوسامانه‌هاي مناطق معتدله بيش از %90 بيوماس خاك را كرم‌هاي خاكي تشكيل مي‌دهند ولي آنها در جريان انرژي سامانه‌هاي تجزيه كننده فقط اندكي بيش از %5 سهم دارند. البته گزارش‌هايي نيز وجود دارند كه سهم آنها در اين امر را 10ـ25 درصد تعيين نموده‌اند.

2) توان حفاري: بسياري از كرم‌ها به خصوص گونه‌هاي لومبريكوس ترستريس، آلولوبوفورانوكتورنا[1]، آلولوبوفورا لونگا[2] ضمن كندن دالان‌هاي زيرزميني، خاك‌هاي بلعيده شده را با خودشان به سطح مي‌آورند و از راه دهان بر مي‌گردانند مقدار خاكي كه از اين راه به لايه‌هاي سطحي اضافه مي‌شود برحسب نوع خاك و مقدار رطوبت متفاوت است ولي به طور متوسط در خاك‌هاي نواحي مرطوب (صد تن در هكتار در سال) خيلي بيشتر از نواحي خشك (تن در هكتار در سال) است. در خاك‌هاي سنگين مقدار خاكي كه در اثر ايجاد دالان به سطح مي‌آيد بيشتر از خاك‌هاي سبك است.

عمق دالان‌هاي ايجاد شده در خاك‌هاي سبك بيشتر از خاك‌هاي سنگين است، كـرم‌هاي خاكي خاك‌هاي بـا بـافت سنگين را تـرجيح مي‌دهنـد. قطـر دالان‌ها به طور متوسط mm13ـ3 و حجـم آن حـدود Lit/m² 6/9-3/1 مي‌باشد، كرم‌هاي خاكي روزانه بين 30ـ2 برابر وزن خود خاك مي‌بلعند. سطح داخلي دالان‌ها به وسيله موادي به رنگ‌هاي آجري (در اثر اكسيد شدن آهن)، سياه (در اثر مخلوط شدن مواد هوميك با خاك) و يا سفيد (در اثر رسوب آهك حاصل از متابوليسم كرم و يا رسوب بيكربنات‌هاي محلول) در مي‌آيد. فعاليت جمعيت متوسط كرم خاكي (100 عدد در متر مربع) باعث عبور 250 تن خاك در سطح يك هكتار در سال مي‌شود كه باعث حفر 4 الي 5 هزار كيلومتر راه و كانال در سال مي‌شود.

4ـ2ـ تهيه كود بيولوژيك ورمي‌كمپوست

چرا بايد كود استفاده كنيم؟ براي تامين عناصر مغذي و كم مقدار و افزايش توليد. سه دسته كود موجود است. الف- كودهاي شيميايي ب- كودهاي دامي (سنتي) ج- كود سبز (كود آلي و بيولوژيك)محاسن هر كدام از اين كودها عبارتند از:

الف- كود شيميايي:

قابليت دسترسي براي تهيه مناسب

سبب افزايش ميزان توليد در زمان بسيار كوتاه مي‌شود.

سبب افزايش توليد شده

سبب بهبود كيفيت خاك مي‌شود.

فاقد هرگونه آلودگي است.

باقي مانده مواد مغذي در محصولات ندارد.

سبب افزايش توليد شده

انبارداري آن ساده است.

قابليت بسته بندي آسان و فاقد آلودگي

ب- كودهاي دامي:

قابليت دسترسي ساده دارد.

موثر در بهبود كيفيت خاك است.

سبب افزايش توليد محصول مي‌شود.

ج- كود سبز (بيولوژيك) دسترسي ساده

سبب بهبود كيفيت خاك مي‌شود.

سبب افزايش توليد شده

انبارداري آن ساده است.

هركدام از اين كودها داراي معايبي نيز هستند.

الف- كود شيميايي:

باعث سفت شدن خاك مي‌شود.

باعث تغيير كيفيت خاك مي‌شود. (شور شدن و آلودگي خاك)

باعث افت كيفيت محصولات مي­شود. (جذب عناصر غير ضروري در گياه)

باعث آلودگي آب‌هاي سطحي و كشاورزي مي‌شود.

ايجاد بيماري‌هاي حاد و مزمن

ب- كودهاي دامي (سنتي):

وجود انواع ويروس‌ها و ميكروارگانيسم‌هاي عنصر (عوامل بيماريها)

افزايش هزينه توليد با گرفتن كارگر جهت وجين باغات و مزارع براي مبارزه با
علف هرز

نياز به استفاده از سموم آفتكش جهت كنترل ميكروارگانيسم‌هاي مضر موجود
كود دامي

انبار داري سخت

ايجاد بوهاي مشمئز كننده

انتقال بيماري‌هاي مشترك با دام

ج-كود سبز (بيولوژيك و آلي):

فصل اول

خصوصيات مهم کرم‌هاي خاکي

1. بيولوژي

1ـ1ـ خصوصيات مهم كرم‌هاي خاكي

از نظر پيشينه تاريخي، كرم‌هاي خاكي در حدود 600 ميليون سال پيش به وجود آمده و از آن زمان تا حال شاهد تكامل گونه‌هاي مختلف گياهي و جانوري بوده‌اند. شكل ظاهري اين موجودات در طي اين مدت تغيير چنداني پيدا نكرده و هم اكنون نيز بين گونه‌هاي مختلف آنها از اين نظر تفاوت قابل توجهي به چشم نمي‌خورد.

اين موجودات ارزشمند، به مدت چندين ميليون سال اراضي موجود در سطح كره زمين را در كمال آرامش و سكوت، زير و رو كرده و بدين صورت نقش مهمي در جريان چرخه عناصر ايفا نموده‌اند و در نهايت شرايط مساعدي جهت رشد بهتر گياهان به وجود آورده‌اند.

بدن آنها حلقه حلقه و استوانه‌اي شكل است. فرو رفتگي‌هاي سطح كرم خاكي تا حفره عمومي بدن ادامه دارد. تعداد حلقه‌ها برحسب گونه متغير است. با افزايش سن، تعداد حلقه‌ها بيشتر مي‌شود.

هر حلقه از بدن كرم داراي يك سري ماهيچه حلقوي است كه با باز و بسته شدن، توان جابجايي را به كرم مي‌دهد. البته به اين كار ماهيچه حلقوي، ماهيچه‌هاي طولي هم كمك مي‌كنند.

كرم خاكي جانوريست با بدن استوانه‌اي كه انتهاي آن باريكتر مي‌شود سطح شكمي نسبتاً مسطح و كم رنگ‌تر است در صورتي‌ كه سطح پشتي تيره‌تر بوده، اين جانور فاقد يك سر مشخص و تعداد قطعات بدن در گونه‌هاي مختلف متفاوت است هر قطعه از يك بند و هر دو بند به وسيله شيار عرضي از يكديگر مجزا مي‌گردند.

دهان در بند اول (I) قرار مي‌گيرد و داراي ساختمان گوشتي بوده و فاقد هر گونه زائده سفت و محكم است دهان در كرم‌هاي خاكي چهار شكل متفاوت بوده كه هر يك داراي نام ويژه‌اي مي‌باشد مخرج نيز در انتهاي بدن واقع گرديده است. (شكل 1)

نفريديوپور[1] يا روزنه دفعي كه در سطح طرفي ـ شكمي در دو طرف بدن واقع شده و در تمام بندها به استثناء بندهاي III-I وجود دارد اين منافذ در انتهاي غدد مترشحه آهكي مي‌باشند.

[1] . Nephridiopore

شكل (1) ساختمان بيروني كرم‌هاي خاكي

1ـ1ـ1ـ اندازه

كرم‌هاي خاكي از لحاظ طولي دامنه وسيعي را در بر مي‌گيرند. از كمتر از دو سانتي‌متر در گونه بيماستوس پارووس تا سه متر در انواع گرمسيري لومبديكوس تريستريس، طول بدن كرم‌ها، حتي در يك گونه مشخص نيز، برحسب PH و رطوبت تغيير مي‌كند.

1ـ1ـ2ـ رنگ

رنگ كرم‌هاي خاكي تا حدود زيادي بستگي به وجود يا عدم وجود دانه‌هاي رنگي دانه‌اي شكل و يا سلول‌هاي رنگي دارد كه در لايه ماهيچه‌اي زير كوتيكول وجود دارند. كرم‌هاي رنگين نظير لومبريكوس ترستريس معمولاً قرمز قهوه‌اي و يا تركيبي از آن و حتي گاهي متمايل به سبزند. اين رنگ تا حدودي بدليل وجود مايعات زردرنگ در حفره عمومي يا سلول‌هاي سبز كلراگوژن نزديك سطح بدن است. نظير آلوبوفورا كلروتيكا[1] كه سبز رنگ و داراي كمربند تناسلي قرمز رنگ است.

سطح شكمي كرم‌ها نسبت به سطح پشتي آنها داراي رنگ روشن‌تري است اگر چه در برخي مواقع دانه‌هاي رنگي در بدن كرم‌ها كاملاً پخش نبوده بلكه بصورت نوارهاي تيره رنگي در روي بندها هستند و فاصله بين بندها در بدن بصورت روشن‌تري مشاهده مي‌شود نظير بندهاي بدن ايزينيا فوتيدا[2] در تعدادي از كرم‌هاي كوچك آبزي پيگمان‌هاي زرد، قرمز، نارنجي، و يا حتي سبز در اپيدرم آنها ظاهر مي‌شود. دسته‌اي از كرم‌هاي خاكي بيرنگ و يا كم رنگند ولي بدليل هموگلوبين خون آنها كه در مويرگ‌هاي سطحي جريان دارد و نيز شفاف بودن غشاء بدن، اغلب صورتي و يا متمايل به قرمز بنظر مي‌رسند، در صورتيكه ديواره بدن مات باشد كرم‌ها بيرنگ و متمايل به سفيدند. رنگ كرم‌هاي رنگين در فرمالين كاملاً ثابت است در حاليكه در كرم‌هاي بيرنگ رنگ‌هاي صورتي و قرمز بسرعت ناپديد مي‌گردند.

رنگ كرم‌هاي خاكي بر حسب نوع محيط زيست و عمق خاك نيز متفاوت است مثلاً كرم‌هاي سطح‌الارض خاك از كرم‌هاي تحت‌الارض رنگي‌ترند و يا آ‌نهايي كه در بقايايي گياهي زندگي مي‌كنند قرمزتر از ساير گونه‌ها هستند و نيز رنگ گونه‌هايي كه در زير سطح خاك بسر برده و از مواد معدني تغذيه مي‌كنند خاكستري و يا خاكستري مايل به آبي است و نيز رنگ گونه‌هاي نسبتاً خشك اغلب تيره‌تر از كرم‌هاي مناطق مرطوب است

بعلاوه گونه‌هاي داراي رنگ قرمز نظير لومبريكوس، و ايزينيا و دندروبينا در سطح خاك زندگي مي‌كنند. در حاليكه انواع بي‌رنگ در لايه‌هاي عميق‌تر بسر مي‌برند، كرم‌هاي خاكي را در مقابل آسيب‌هاي نور خورشيد حفاظت مي‌كند.

[1] . Alloobofora chloorotica

[2] . Eisenia Fetida

1ـ1ـ3ـ بيولومينسانس[1]

مطالب را در ادامه

مطلب کلیک کنید