خواستم چند خطی به یکی از دوستان جواب بدم، اما پستم طولانی شد، به همین تصمیم گرفتم که مطلب رو در قالب یه تاپیک مجزا ارسال کنم تا شاید مورد استفاده ی دوستان دیگه هم باشه! در طول تاپیک شرایط مناسب برای نگهداری کاکتوس ها به تفکیک اون شرط (!) خاص گفته می شه و چون الان حضور ذهن ندارم که همه رو یه جا بنویسم، به تدریج کاملش می کنم!
درسته که کاکتوس ها احتیاج زیادی به آب ندارن (مثل سایر گیاهان) اما مطمئناً اگه آب نباشه از بین می رن!! نحوه ی آبیاری هم به شرایط مختلفی بستگی داره که در ادامه بهشون می رسیم!...

نور
بهتره کاکتوس ها رو جایی قرار بدید که تقریباً تمام روز نور داشته باشه و هر از گاهی هم گلدون رو بچرخونید تا گیاه تون متناسب رشد کنه! (منظورم از هرازگاه یکی دو هفته س!) البته این کار رو نباید در مورد گیاهانی انجام داد که به چنین شرایطی آشنا نیستن (قبلاً در محیط پر نور نبوده اند) و یا برخی از انواعی که محیط آفتابی رو دوست ندارن! برای آشنایی هم باید به تدریج این کار رو انجام داد، یعنی از روزی یکی دو ساعت اون هم بعد از ظهر یا صبح زود که آفتاب شدید نیست، شروع کنید و به تدریج گیاه رو آماده ی آفتاب دائمی کنید! فروکاکتوس، اکینو، اپونتیا و ... از جمله کاکتوس هایی هستن که در این شرایط کاملاً خوش به حال شون می شه!! اما بعضی دیگه مثل گونه هایی از اپی فیلیوم و کاکتوس های جنگلی، آفتاب غیر مستقیم و نیم سایه رو می پسندند!
برای آشنایی با خصوصیات اخلاقی کاکتوس ها می تونید به Illustrated encyclopedia of cacti مراجعه کنید که لینک دانلودش رو تو تاپیک کتاب های مرتبط (می تونید آدرس رو از لیست تاپیک هام بردارید!) پیدا کنید.
البته این به معنی نیست که اگه جایی که دارید کم نوره نمی تونید کاکتوس ها رو نگه دارید، مطمئناً برقراری شرایط مناسب دیگه امکان نگهداری کاکتوس ها رو فراهم می کنه!

گرما
اغلب کاکتوس ها گرما رو دوست دارن اما نباید این گرما در تمامی ساعات شبانه روز یک نواخت باشه! مثلاً تمام شبانه روز دقیقاً 28 درجه!! بهتره که چند درجه ای اختلاف وجود داشته باشه! مثلاً این که بذاریدشون کنار بخاری و دما رو در تمام مدت یکسان نگه دارید!!
اما اگر در فصل گرم همون پشت پنجره بذاریدشون کافیه (البته باد کولر بهشون نخوره بهتره!) و در فصل سرد اگر چند ساعتی پشت پنجره آفتاب بهشون می رسه خوبه، البته نباید دما به زیر 10 درجه برسه!
در غیر این صورت بهتره جای خنکی براشون فراهم کنید و آبیاری رو در حد خیلی کم (مثلاً ماهیانه، اونم نه طوری که تمام خاک مرطوب بشه) کم کنید تا به خواب برن! در صورتی که محیط سرد باشه و آبیاری رو به شیوه ی گذشته ادامه بدید به احتمال زیاد از بین می رن!

آب
میزان آبیاری به شرایط مختلفی مثل دمای متوسط، نوع خاک، نسبت اندازه ی گلدون به اندازه ی ریشه، جنس گلدون، میزان آبیاری قبلی (و شاید عوامل دیگه!) وابسته س!
به طور کلی (البته از راه تجربه!) اگر بعد از این که به گلدون تون طوری آب دادید که تمام خاک مرطوب شد (نه خیس) و بعد از سه روز هنوز خاک خشک نشده بود یکی از عوامل بالا درست نیست! یعنی مثلاً ریشه ی گیاه تون از بین رفته و نمی تونه آب رو جذب کنه! یا گلدون نسبت به گیاه زیادی بزرگه! یا دمای محیط پایینه! یا خاک بیش از اندازه رس داره یا میزان ماسه مناسب نیست!
توجه داشته باشید که اگه بیش از این زمان خاک خیس بمونه برای گیاه مضره! یعنی نمی شه این طور تصور کرد که مثلاً جنس خاک رو طوری تغییر می دیم که یه هفته رطوبت رو نگه داره و ما دو هفته یه بار آب می دیم!! بهتره که رطوبت خاک بعد از 2 تا 3 روز از بین بره و 2 روز بعد از خشکی خاک، آبیاری مجدد انجام بشه!
پس صرف اینکه گفته می شه هفته ای یه بار نمیتونه درست باشه!
در مورد این که بعضی از کاکتوس هاتون تیغ ندارن، بهتره که ازشون عکس بگیرید و اینجا بذارید! بعضی از گیاهانی که همراه کاکتوس ها فروخته می شن در واقع کاکتوس نیستن و فقط جزو گیاهان گوشتی هستن! این گیاهان هم نسبت به میزان آب سخت گیرند اما میزان آبیاری شون نسبت به کاکتوس ها می تونه بیشتر یا کمتر باشه (بسته به نوع گیاه!)
در اغلب منابع توصیه می شه که برای جلوگیری از تماس آب با بدنه ی کاکتوس ها، از شیوه ی آبیاری از بستر استفاده کنید. البته بهتره که این کار رو در مورد گلدون های دارای خاک تازه شروع کنید و خاک گلدون های قدیمی تر ابتدا باید شسته بشن! در این روش گلدون رو در ظرفی قرار بدید که به اندازه ی یک سوم ارتفاع گلدون آب داره و صبر کنید تا تمام خاک مرطوب بشه، حالا گلدون رو از ظرف خارج کنید و در جایی قرار بدید که آب اضافی خارج بشه. یعنی آبی که خارج می شه دوباره در دسترس گیاه نباشه! برای سهولت در این کار می تونید محل قراردادن کاکتوس ها رو با لایه از ماسه بدون خاک بپوشونید. در این صورت آب اضافی زیر ماسه ها می ره و مشکلی هم پیش نمیاد!
برای شست و شوی خاک های قدیمی تر می تونید روند بالا رو برای زمانی طولانی تر انجام بدید تا مطمئن بشید که خاک کاملاً خیس شده! البته در مورد این گلدون ها باید آبیاری بعدی رو خیلی بیشتر به تعویق بندازید تا خاک به حالت مناسب آبیاری که بالا گفته شد برسه! اگه این کار رو انجام ندید، مواد سمی و نمک هایی که در این مدت، ته گلدون انباشته شده بودن بالا میان و به گیاه آسیب می رسونن!
اگر از این روش آبیاری استفاده نمی کنید، لازمه که به طور سالیانه خاک گلدون رو عوض کنید، اون هم در بهار! (البته تعویض خاک کلاً مفیده!) چرا که اغلب گلدون کاکتوس ها کوچیکه و زود مواد مغذی رو از دست می ده و آلوده می شه! همین طور بهتره که هر شش ماه خاک رو شست و شو بدید!
اگر می خواید به طور معمول آب بدید از شیلنگ یا ظرفی که حجم زیادی آب رو به یک باره روی خاک می ریزه استفاده نکنید! سعی کنید آب رو به آرامی و طوری که خاک جا به جا نشه و روی خاک جمع نشه، بدید! مثلاً آب رو کم کم اضافه کنید، صبر کنید پایین بره، مقداری دیگه اضافه کنید، و به همین ترتیب تا تمام خاک مرطوب بشه، البته اون قدر آب ندید که حجم زیادی آب از زیر گلدون خارج بشه و این آب اضافی نیز نباید در دسترس گیاه قرار بگیره!

خاک
بهترین خاک برای کاکتوس رو می تونید بسته به محیط نگهداری گیاه تون تهیه کنید. یعنی اگه محیطی که دارید خیلی گرمه و نور هم زیاده، نمی تونید از خاک ماسه ای استفاده کنید چون مجبورید که تقریباً روزانه آب بدید!
اما به طور معمول اجزای خاک شامل موارد زیره:
یک قسمت خاک برگ پوسیده، چهار قسمت ماسه، کمی پرلییت، یک قسمت شلتوک(؟)، کمی کود حیوانی پوسیده (نه به صورت پودر شده) و کمی زغال خرد شده (نه خاک زغال)
منظورم از ماسه صرفاً دونه های درشت نیست و همون ماسه ی رودخونه س که چند باری شسته شده تا خاک نداشته باشه، اما دونه های خیلی ریز ماسه نقش مؤثری در رشد گیاه دارن، پس جداشون نکنید!
خاک برگ مورد نظر باید کاملاً پوسیده باشه و حتی الامکان نسبت مواد پوسیده ش به خاکش بیشتر باشه!
مخلوط فوق رو بعد از آبیاری و خیس شدن، فشرده کنید، اگه بعد از برداشتن فشار حالت خودش رو از دست داد مناسبه اما اگه فرم گرفت و کاملاً چسبناک بود اصلاً خوب نیست! این یعنی باید خاک برگ رو عوض کنید!
می تونید به جای خاک برگ، تنها از مواد پوسیده ی گیاهی استفاده کنید و به نسبت مناسب با ماسه ی خیلی ریز (ماسه بادی) مخلوطش کنید. در این صورت نتیجه کاملاً خاکی سبک خواهد بود.
بهتره مخلوط فوق رو قبل از استفاده حرارت بدید تا از آلودگی ها هم مطمئن بشید!
البته به طور تجاری خاک هایی هم برای کاکتوس فراهم شده که در شرایط تهران و کرج که من استفاده کردم تأثیر خوبی داشتن!

کود
در اغلب منابع گفته می شه که کاکتوس ها به کود احتیاج ندارن و لازم نیست برنامه ای برای کوددهی درنظر گرفته بشه! اما خیلی هم این طور نیست! کاکتوس ها مثل گیاهان دیگه به ازت نیاز ندارن و عناصر ماکروی دیگه براشون تقریباً ضروریه! پس براشون از کودی استفاده کنید که نسبت ازت به سایرین پایین تر باشه! مثلاً چیزی شبیه به 6-7-1! که این کود رو می تونید بعد 6 بار آبیاری در فصل رشد به گیاه بدید! در صورت عدم استفاده از این گونه کودها تیغ های گیاه ضعیف می شه، جلوه ی خودش رو از دست می ده و گلدهی هم به تأخیر میفته!
در صورتی که از آبیاری از بستر استفاده می کنید بعد از 4 بار آبیاری کودهی رو انجام بدید!
یکی از دوستان کودی رو به من معرفی کردند که به نظرم کاملاً به درد کاکتوس ها می خوره! اسم این کود Cactus Giant هستش که نسبت عناصر 7-7-2 داره و علاوه بر اون عناصر میکرو و هورمون های ریشه زایی رو هم شامل می شه!

گلدان
انتخاب گلدون مناسب هم خیلی می تونه مؤثر باشه! درسته که فرمول هایی گفته می شه که اندازه ی گلدون رو با اندازه گیاه بسنجید اما این زمانی درسته که گیاه به طور طبیعی و متعادل رشد کرده باشه!
در مجموع (تجربه!) بهتره که گلدون تون رو نسبت به حجم ریشه ی گیاه انتخاب کنید. گیاهی با ریشه ی کم در گلدونی بزرگ یا از بین می ره یا چند ماهی رشد نمی کنه تا به اندازه ی مناسب گلدون ریشه تولید کنه، که البته حالت اول بیشتر پیش میاد!
گلدون جدید رو طوری انتخاب کنید که قطرش 2 تا 3 سانتی متر از قطر ریشه بیشتر باشه! 2 تا 3 سانتی متر خاک کف گلدون خاک بریزید، گیاه رو در وسط گلدون و کمی بالاتر از اون مقدار خاک نگهدارید(گیاه رو بالا نگه دارید و رها نکنید)، حالا خاک رو اضافه کنید و تا حداکثر یک سانتی متر بالاتر از جایی که قبلاً خاک بوده گلدون رو پر کنید. در این صورت ارتفاع مناسب هم (فکر می کنم) معلوم شد!
توجه داشته باشید که حجم اضافی خاک در کف گلدون باعث می شه که آبی که در این قسمت جذب می شه دور از دسترس گیاه باشه و به پوسیدگی گیاه منجر بشه!
بهتره که روی سطح خاک رو با سنگریزه هایی از گرانیت یا سنگ های مصنوعی رنگ شده (مخصوص آکواریوم) بپوشونید. استفاده از ماسه ی درشت خیلی مناسب نیست چون کارایی دوتای قبلی رو برای دور نگهداشتن آب از بدنه ی گیاه نداره! البته این مورد اختیاریه، به خصوص اگر از بستر آبیاری کنید.
بهتره از گلدون پلاستیکی تیره استفاده کنید! از گلدون شیشه ای یا لعابی هم استفاده نکنید!
می تونید از لیوان های یه بار مصرف استفاده کنید تا بتونید زمان آبیاری رو راحت تر تشخیص بدید! البته لازمه که لیوان رو داخل یه گلدون تیره قرار بدید تا در صورت تابش آفتاب سبز نشه و به ریشه آسیب نرسه!

ادامه گلدان
نکته این که بهتره قبل از این که ریشه ی گیاه چند دور گلدون رو بپوشونه، کار تعویض گلدون رو انجام داد تا گیاه بتونه به طور مناسبی ریشه بده!
برای تعویض گلدون، ابتدا خاک مورد نظر رو کاملاً مرطوب کنید. بعد گیاه رو به آرامی، با فشرده کردن خاک یا شکستن گلدون خارج کنید. سعی کنید تا جایی که ممکنه خاک اضافی رو جدا کنید و ریشه رو آزاد کنید. حالا گیاه رو بالاتر از حجم اولیه ی خاک نگهدارید تا ریشه های کاملاً آزاد باشند و خاک رو به میزان گفته شده اضافه
کنید.
هرگز بعد از تعویض گلدون آبیاری نکنید. بهتره که خاک بعد از گذروندن 2 تا 3 روز بعد از آبیاری که خاک رو به خشکی می ره عوض کنید، نه بلافاصله بعد از آبیاری یا بعد از خشکی خاک! آبیاری رو با رعایت شرایط گفته شده در قسمت مربوطه ادامه بدید!
بعد از تعویض خاک روند منظم کود دهی رو هم باید به تأخیر بندازید. مثلاً 8 تا 12 آبیاری بعد از تعویض خاک روند کوددهی رو مجدداً آغاز کنید!

شناسایی انواع کاکتوس ها
در ادامه سعی می کنم تا راه هایی رو برای شناسایی کاکتوس ها بگم، اغلب این مطالب با توجه به کتاب فوق العاده ی Illastrated encyclopedia of cacti هستش!
کاکتوس ها ویژگی هایی دارن که با توجه به اون ها می شه گونه ی کاکتوس رو شناسایی کرد. برای مثال می شه به موارد زیر اشاره کرد:
از نظر شکل کلی: توپی، بالارونده، آویز، شبیه برگ، ستونی، خوشه ای و ...
شکل تیغ ها: کم پشت، پرپشت، شانه ای، عصایی، کرکی و...
تعداد تیغ ها: از بدون تیغ تا چند ده تیغ کنار هم
نحوه ی قرار گرفتن تیغ ها کنار هم: تیغ مرکزی، بدون تیغ مرکزی، تعداد تیغ های مرکزی و ...
شکل توبرکول ها (قسمت های جدا از هم بدنه: گرد، کشیده، جدا جدا، یکنواخت، نامنظم و ...
آرئول ها (محل خروج تیغ ها): شکل آرئول، میزان کرک و ...
اندام های اضافی
شکل و اندازه ی گل: گل های کوچک ولی زیاد، گل های بزرگ تک، ساقه ی گل بزرگ و...
شکل و اندازه ی مخزن دانه ها
شکل واندازه ی بذرها
و...
در ادامه تلاش خواهیم کرد تا به طور جزئی تری به بررسی روش های شناسایی کاکتوس ها بپردازیم!