زردچوبه Curcuma Longa

نامهای گیاه :

لاتین :

Curcma longa L.

فارسی :

عربی : بقله الخاطیف ، هرد ، عقیدهندی ، کرکیم ، عروق صفر

انگلیسی :

Turmeric , Curcma , Saffron

آلمانی :

Kurkume , Gelbwurzel

فرانسه :

Curcuma

مشخصات گیاهی :

گیاهی است علفی ،پایا، به ارتفاع یک تا 1.5 متر و دارای ریزوم متورمی که از آن چندین ساقه هوایی خارج می شود.

برگها در قاعده ساقه بدون دمبرگ و سبز روشن شبیه برگ موز با غلاف مشخص ولی در قسمت فوقانی آن برگهای کامل

ظاهر می شود . گلهای آن مجتمع به صورت سنبله و به رنگ سبز مایل به زرد است تخم آن خیلی ریز و سیاه رنگ است

اندام دارویی :

قسمت مورد استفاده دارویی این گیاه ریزوم آن است.

دامنه انتشار :

گیاه زردچوبه را در کشورهای هندوستان ، پاکستان ، اندونزی ، جنوب چین ، آفریقا و آمریکای جنوبی کشت می دهند

مواد متشکله :

ماده موثره آن جزء روغنهای فرار بوده که محتوی سزکویی ترپن مثل تورمرون ، آر-تورمرون ، زینجیبرن و منوترپن است.

علاوه بر روغن فرار دارای مواد رنگی ( کورکومین ، دس متوکسی کورکومین و بیس دس متوکسی کورکومین) آرابینوز ،

فروکتوز ، گلوکز و نشاسته می باشد.

خواص درمانی :

زردچوبه از نظر طب قدیم ایرانی گرم و خشک است

زردچوبه بعنوان صفراآور ، ضد نفخ و در تسکین دردهای روماتیسمی و نیز بعنوان ادویه به صورت خوراکی مصرف می

شودبه صورت موضعی در درمان التهابات پوستی استفاده می شود. همنچنین دارای خاصیت ضد میکروبی قوی

می باشد.

در طب گذشته از زردچوبه به صورت خوراکی بعنوان صفراآور و درمان یرقان استفاده می شده است و به صورت موضعی

در درمان پسوزیاریس مورد مصرف داشته است.

آثار فارماکولوژیکی :
خاصیت صفراآوری آن مربوط به مواد رنگی بخصوص دی فرولویل متان می باشدعلاوه بر این اسانس فرار آن به علت

داشتن پارا-تولیل متیل کربینل خاصیت صفراآوری از خود نشان می دهد. همچنین اسانس فرار و مواد رنگی آن اثر آنتی

سپتیکی دارد.

به علت حلالیت بسیار خوب اسانس جهت دفع سنگهای صفرایی هم اثر خوب از خود نشان می دهد.

به Cydonia oblanga

نامهای گیاه :

لاتین :

Cydonia oblanga Miller , C.maliformis Miller , C.vulgaris Pers. , Pyrus cydonia L.

فارسی : به ، درخت به ، شال به ، به جنگلی ، آبرود و آبی

عربی : سفرجل

انگلیسی :

Quince , Quince tree , Apple Quince

آلمانی :

Quittbaum , Birnwuitte , Echte Quitte

فرانسه :

Coigner , Cognassier , Coudonnier , Coignassier

مشخصات گیاهی :

گیاهی است درختی یا به ندرت درختچه ای به ارتفاع تا 8 متر ، شاخه های جوان با کرکهای پتویی متراکم ، در حالت

مسن بدون کرک شونده ، برگها مدور یا کم و بیش بیضوی ، نوک منقارک دار ، نوک تیزیا نوک کند ، قاعده گرد یا کمی

قلبی شکل که در ابتدای باز شدن برگها ، دو سطح برگ پوشیده از کرکهای پشمی شده که در سطح فوقانی به تدریج از

بین می رود. دمبرگ کوتاه و پوشیده از کرکهای نمدی است . کاسه گل دارای کرکهای نمدی سفید بوده و گلبرگها واژتخم

مرغی ، سفید یا صورتی . میوه سیوی و در بخش میانی غضروفی ، کروی یا گلابی شکل ، معطر و کم و بیش پوشیده از

کرکهای نمدی است.

اندام دارویی :

دانه های به که داخل میوه می باشد بخش دارویی گیاه را تشکیل می دهد.

دامنه انتشار :

در ایران یک گونه درختی یا درختچه ای خودرو دارد ولی انواع پیوندی و اصلاح شده آن نیز در زراعت وارد شده است.

کشورهای تولیدکننده شامل ایران ، آفریقای جنوبی ، انگلستان ، عراق و برخی کشورهای خاورمیانه ، آسیای مرکزی و

قفقاز و اروپای مرکزی هستند. در ایران در نواحی شمال و شمال غرب و خصوصاً استانهای گیلان ، مازندران ، آذربایجان و

کرمانشاه پراکنش دارد.

مواد متشکله :

ماده متشکله اصلی به دانه را موسیلاژ تشکیل می دهد که کمی پس از مجاورت دانه با آب از سلولهای اپیدرم پوشش

دانه ترشح می گردد. سایر ترکیبات موجود در به دانه شامل روغن ثابت ، گلیکوزیدهای سیانوژن ( آمیگدالین ) آنزیم

امولسین ، پروتئین های مختلف و پکتین است.

خواص درمانی :

از به دانه در درمان التهاب مخاط گلو و دهان و تسکین خشونت و گرفتگی صدا ، سرفه و یبوست خفیف ( مسهل

ملایم ) استفاده می گردد. همچنین در صنایع دارویی بعنوان امولسیون کننده و سوسپانسیون کننده و در صنایع آرایشی

-بهداشتی در فراورده های پوستی ، مرطوب کننده و ضد چین و چروک و فراورده های مو ( حالت دهنده ها و نرم کننده

ها ) مورداستفاده قرار می گیرد.

در طب گذشته از به دانه در درمان گرفتگی صدا ، سرفه ، خشکی دهان و گلو ، همچنین در درمان سوختگی ناشی از

آتش و رفع عوارض ناشی از سوزاک استفاده می کرده اند.

آثار فارماکولوژیکی :
ترکیبات موسیلاژی گیاه با داشتن خصوصیات التیام بخشی ،محافظت کنندگی ، نرم کنندگی و کاهنده تحریکات مخاط ،

آثار دارویی متنوع خود را اعمال می نماید..

کنگر فرنگی Cynara scolymus

نامهای گیاه :

لاتین :

Cynara scolymus

فارسی :کنگر فرنگی، آرتیشو، ارده شاهی، انگنار، انگینار

عربی :خرشوف

انگلیسی :

Globeartichoke, Artichoke, Common ardichoke, Gardenartichoke

آلمانی :

Artischocke

فرانسه :

Artichant, Artichant Commun

مشخصات گیاهی :

آرتیشو گیاهای است چند ساله درای ساقه ای راست که ارتفاع آن بحدود یک متر می رسد . برگهای آن پهن و دراز

مانند برگهای کاهو است که برنگ سبز تیره است . در انتهای ساقه میوه آن که بشکل میوه کاج یا سیب فلس دار است

مشاهده می شود .گلبرگهای آن ضخیم و گوشتی بوده و انتهای گلبرگها ضخیم تراست که مصرف خوراکی درد .

اندام دارویی :

برگهای کنگر فرنگی بعنوان عضو داروئی گیاه مصرف می‌شود. در اولین سال رویش برگهای بسیار بزرگ به شکل طوقه‌ای

بوجود می‌آید. برگهای سالهای اول به ویژه برگهای مربوط به پایه‌هائی که هنوز گل نداده‌اند جهت مصارف داروئی ترجیح

داده می‌شود

دامنه انتشار :

آرتیشو، بومی اروپا بوده و به طور گسترده در کشورهای این قاره کشت می‌گردد. این گیاه در ایران به صورت خودرو

مشاهده نمی‌شود و تنها در برخی از مناطق کشور نظیر قزوین و اندیمشک به صورت محدود کشت می‌شود

مواد متشکله :

برگهای خوردنی آرتیشو درای اینولین ، اینولاز و ماده ای تلخ بنام سینارین Cynarine می باشد .

برگهای خشک آرتیشو دارای حدود 9ـ11 درصد آب و 15ـ12 درصد مواد معدنی بوده و غنی از نمکهای پتاسیم و منیزیم

می‌باشد. مواد مؤثره آرتیشو به 4 گروه تقسیم می‌شود:

ـ مشتقات مونو و دی‌کافئیل کیتیک اسید که مقدار آنها در مجموع تا 2% بالغ می‌گردد.

ـ لاکتون‌های سزکوئی‌ترپنی نظیر اسید کلروژنیک و 1 و 3ـ دی‌کافئیل کینیک اسید که نسبت به اکسیدازها و حرارت

حساس بوده و توسط این دو عامل تجزیه و از بین می‌روند. به دلیل غنی بودن گیاه از اکسیدازها، مهار عمل آنزیم‌ها

بسیار دشوار می‌باشد و چنانچه شرایط خشک کردن گیاه کنترل شده نباشد سبب از بین رفتن بخش عمدۀ مواد خواهد

شد. سیناروپیکرین عمده‌ترین لاکتون متعلق به این دسته می‌باشد.

ـ فلاونوئیدها

ـ اسیدهای آلی بویژه اسید الکل‌ها دسته دیگر از ترکیبات موجود در آرتیشو بوده و بنا بر نظر برخی از محققین بخش

عمده‌ای از آثار فارماکولوژیک این گیاه را سبب می‌گردد

خواص درمانی :

کنگر فرنگی دارای اثر مدر، صفرا آور، پائین‌آورنده کلسترول خون و پائین‌آورندۀ چربی خون بوده و در درمان علامتی برخی

از بیماریهای کبدی و اختلالات گوارشی (نظیر سوء هاضمه و تهوع) یا به منظور کاستن چربی و کلسترول خون مورد

استفاده قرار می‌گیرد. در مصارف خوراکی از آرتیشو به مقدار کم بعنوان افزودنی مجاز جهت اصلاح طعم و مزه و بوی مواد

غذائی (ماکزیمم غلظت مجاز ppm16) استفاده می‌شود. می‌توان از آن در اختلالات کبدی نظیر یبوستهای ناشی از عدم

دفع صفرا، وجود صفرا در خون، ورم روده، پیدایش تخمیرات و مسمومیت‌های ناشی از عدم دفع مواد از روده، قولنج‌های

کبدی، سنگهای صفراوی استفاده به عمل می‌آید. در بیماری‌هائی نظیر آنژین، گریپ و تب‌های گرمسیری موجب دفع

سموم از بدن بیمار از راه ادرار و بهبود بیماری می‌شود. کنگر فرنگی در رفع ورم حاد و مزمن کلیه و مسمومیت‌های

ناشی از عدم دفع ادرار، خارش اطفال و غیره اثرات رضایتبخش دارد همچنین بعنوان مقوی معده ، کم کننده قند خون و

در دفع سنگ کلیه و مثانه کاربرد دارد. در موارد خاص آن معتقدند کنگر فرنگی برای افزایش نیروی جنسی و ترشح ادرار

مفید است.

در طب گذشته ایران هیچگونه گزارشی برای این گیاه دریافت نشده است.

تاتوره Datura stramonium L

نامهای گیاه :

لاتین :

Datura stramonium L

فارسی : تاتوره ، تاتوله ، علف شیطان ، نبات اهریمن ، داتوره

عربی : طاطوره ، جوزالمائل ، نفیر ، نوارالفدی

انگلیسی :

Torn apple

آلمانی :

Stechapfel

فرانسه :

Stramoin

مشخصات گیاهی :

گیاهی است یک ساله ، به ارتفاع 50 تا 200 سانتیمتر با ساقه ساده یا اغلب در بخش فوقانی منشعب ، بدون کرک تا

اندکی کرکدار ، برگها تخم مرغی تا لوزی ، نوک تیز ، در قاعده گوه ای تا نیم قلبی با حاشیه ای دندانه ای - سینوسی تا

لبه دار، گلبرگها چسبیده و جام قیفی شکل به رنگ سفیدد و یا ارغوانی . میوه کپسول ، تخم مرغی افراشته ، شکل به

طور منظم ، کمو بیش پوشیده از خارهای تقریباً هم اندازه و نسبتاً باریک و بندرت صاف و دارای تعداد زیادی دانه که در

چهار ردیف قرار دارند.

اندام دارویی :

برگها و سرشاخه های گلدار تاتوره بخش دارویی این گیاه را تشکیل می دهد.

دامنه انتشار :

منشاء اصلی این گیاه هندوستان ذکر شده است . این گیاه در اکثر نواحی ایران از جمله کرج ، آذربایجان ارومیه ،

مازندران و گیلان می روید.

مواد متشکله :

آلکالوئیدها که مهمترین آنها هیوسیامین ( آتروپین ) و هیوسین است. در هنگام برداشت محصول مقدار هیوسیامین دو

برابر هیوسین است. املاح معدنی و مقدار کمی اسانس ، تانن ، داتوجنین و داتوجن.

خواص درمانی :

تاتوره به صورت خوراکی بعنوان ضد اسپاسم و آنتی کولینرژیک استفاده می گردد و در درمان سرفه و بیماریهای آسم و

پارکینسون نیز به کار می رود

در طب گذشته برای رفع سرفه های عصبی ، سیاه سرفه ، بی اختیاری دفع ادرار ، دردهای عصبی ، نقرس و تشنج

توصیه می نمودند و از آن به صورت سیگار جهت تسکین آسم بکار می بردند.

آثار فارماکولوژیکی :
آلکالوئیدهای تروپان موجود در گیاه ازجمله هیوسین و هیوسیامین واجد خصوصیت آنتی کولینرژیک می باشند. علاوه بر

این ترکیبات مزبور بر روی گیرنده های موسکارینی موجود در اعضاء مجزا شده واجد اعصاب کلی نرژیک پس گانگلیونی اثر

آنتاگونیستی دارند، بنابراین آنها را در گروه عوامل ضد موسکارینی قرار می دهند. این آلکالوئیدها با خصوصیت آنتی

کولینرژیک خود اثر استیل کولین را بر روی عضله حلقوی عنبیه چشم مهار می نماید و سبب ایجاد میدریاز در مردمک

چشم می شودو به عبارت دیگر این اثر را با ایجاد فلج عضلات مژه ای عنبیه اعمال می کند.و به طور کلی این گروه از

ترکیبات طبیعی بر روی گیرنده های M₁ موجود در گانگلیونهای عصبی که رشته های اعصاب پس گانگلیونی ، کلینرژیک را

به مجاری گوارشی می فرستند و اثرات آنتاگونیستی خود از جمله کاهش فعالیت عضلانی مجاری معدی - روده ای ،

مهار ترشح اسید معده و غیره را ایفاء می نمایند.

اکالیپتوس Eucalyptus globulus labill

نامهای گیاه :

لاتین :

Eucalyptus globulus labill

فارسی : اکالیپتوس

عربی : شجره‌الکافور، کلمطوز، کلیبطوز

انگلیسی :

Eucalypt, Tasmanian Bluegum, Blue gum tree

آلمانی :

Fieberherilbaum, Eucalyptus

فرانسه :

Eucalyptus, Gommier bleude tasmanie, Arbre a la Fierre

مشخصات گیاهی :

اکالیپتوس درختی مرتفع با چوبی سخت و بادوام است پوست ساقه آن رنگ قهوه ای مایل به زرد دارد و به سهولت از

ساقه جدا می شود برگها در شاخه های جوان وضع متقابل ، افقی و تقریباً عاری از دمبرگ دارند ، برگها بیضوی ، دراز و

مدور در قسمت قاعده پهنک است رنگ برگها در آغاز سبز مایل به آبی است ولی به تدریج به رنگ سبز مایل به سفید در

آمده و مومی می گردد. شاخه های حامل این نوع برگها ظاهر چهارگوش و بالدار دارند. گلها دارای 4 یا 5 کاسبرگ تحلیل

رفته و گاهی فاقد آن هستند. گلبرگها 4 یا 5 عدد بهم پیوسته، غنچه‌ها هنگام شکفتن گل، با برخاستن پرچم‌های

خمیده از جا کنده شده و می‌افتند

اندام دارویی :

برگهای گیاه بخش داروئی آن را تشکیل می‌دهد.

دامنه انتشار :

گیاه بومی شرق استرالیا و تاسمانی است. انتشار عمومی آن در مناطق تحت حاره، اروپا، آفریقای شمالی و آمریکای

جنوبی است . در ایران در شرق بحر خزر (میانکاله)، غرب بحر خزر (هشتپر)، پیلمبرا، سراوان، خوزستان: فارس

(گربایگان) کشت شده است

مواد متشکله :

برگهای گیاه واجد حداقل 1 درصد اسانس دارای دست کم 70% سینئول (Cineol) می‌باشد. همچنین دارای ترپینئول (

Terpineol)، الکل‌های سزکوئی‌ترپن، الدئیدهای آلیفاتیک، ایزوامیل الکل، اتانل و مواد ترپنی است. تانن در برگهای اینگونه

به فراوانی مقدار آن در سایر گونه‌های اکالیپتوس نمی‌باشد

این گیاه دارای کینو شامل 7/28 درصد کینوتانن (Kino-tanin) و 9/47 درصد کاتشین (Catechin) می‌باشد

مهمترین مواد اسانس این گیاه شامل سینئول ، پاراسمین ، آلفاپینن ، آلدئیدهای فرار و سزکوئی‌ترپن‌هاست، اما مادۀ

اصلی آن سینئول می‌باشد. به طوری که در طیف GS-mass آن یک پیک مشخص مربوط به سینئول مشاهده می‌شود

خواص درمانی :

اکالیپتوس اثر خلط‌آور، ضد عفونی‌کننده ، تب بر ، ضد نفخ ، بادشکن ، محرک ، پایین آورنده قند خون و ضد اسپاسم

داشته در تسکین علائم سرماخوردگی مؤثر است. این گیاه برای درمان التهاب غشای مخاطی و بخور آن بعنوان ضد

عفونی‌کنندۀ مجاری تنفسی کاربرد دارد . بخور دادن با اکالیپتوس یک درمان مؤثر طبیعی برای سرماخوردگی است، زیرا

نه‌تنها احتقان‌ بینی را برطرف می‌کند، بلکه تکثیر ویروس‌های سرماخوردگی را هم مهار می‌کند.

آثار فارماکولوژیکی :
آثار درمانی اکالیپتوس و فرآورده‌هائی که از آن تهیه می‌شود خصوصاً در رفع لارنژیت و التهاب حلق به علت وجود سینئول

است. این ماده یک خلط‌آور است که اثر میکروب‌کشی دارد. هیدروسیانیک اسید که حتی در مقادیر اندک نیز سمیت

بالائی دارد، یکی از اجزای این گیاه است که ممکن است بتواند مسمومیت ناشی از مصرف زیاد این گیاه را توجیه کند .

سینئول با افزایش تخریب چربی بافت، خصوصاً ساختمان لایۀ شاخی، موجب افزایش نفوذ آن به بافت‌ها می‌شود

به واسطۀ حضور اکالیپتول اثر ضد باکتری، ضد التهابی، خلط‌آوری و به واسطۀ کوئرستین و هایپروزید اثر ضد ویروس به

خصوص تیپ A آنفلونزا دارد